تأثیر tDCS بر توجه و تمرکز کودکان
توجه و تمرکز از مهمترین تواناییهای شناختی برای یادگیری، انجام تکالیف درسی و کنترل رفتار هستند. کودک برای گوشدادن به معلم، دنبالکردن دستورها، خواندن و نوشتن، حل مسائل ریاضی و به پایان رساندن فعالیتها به مجموعهای از مهارتهای توجهی نیاز دارد. ضعف در این مهارتها ممکن است به شکل حواسپرتی، بیدقتی، فراموشکردن مراحل کار، پاسخهای عجولانه یا ناتمامگذاشتن تکالیف دیده شود.
تحریک الکتریکی مستقیم فراجمجمهای یا tDCS روشی غیرتهاجمی برای تعدیل فعالیت مغز است. در این روش، جریان الکتریکی بسیار ضعیف و کنترلشدهای از طریق الکترودهای قرارگرفته روی پوست سر اعمال میشود. این جریان فعالیت مغز را بهصورت مستقیم روشن یا خاموش نمیکند، بلکه میتواند تحریکپذیری و آمادگی برخی شبکههای عصبی را برای یادگیری و تمرین تغییر دهد.
برای توجه و تمرکز، tDCS معمولاً بهتنهایی «تمرکز را زیاد نمیکند»؛ بهترین استفادهاش وقتی است که همزمان یا نزدیک به آن، فرد یک تکلیف شناختی/آموزشی هدفمند انجام دهد. یعنی tDCS مثل یک تقویتکنندهی احتمالیِ یادگیری و تمرین عمل میکند، نه جایگزین تمرین.
تکالیفی که در کنار tDCS برای تقویت توجه و تمرکز به کار میروند
۱٫ تکالیف توجه پایدار
Sustained Attention Tasks
اینها برای توانایی «تمرکز طولانیمدت روی یک کار» استفاده میشوند.
نمونهها:
- Continuous Performance Test / CPT آزمون عملکرد پیوسته
- Go/No-Go تکلیف برو/نرو
- SART: Sustained Attention to Response Task تکلیف توجه پایدار به پاسخ
- پیدا کردن محرک هدف بین محرکهای تکراری
مناسب برای:
- کودکانی که زود حواسشان پرت میشود
- ADHD
- ضعف در حفظ تمرکز هنگام تکالیف مدرسه
- کاهش خطاهای بیدقتی
مثال ساده :
روی صفحه، شکلهای مختلف ظاهر میشود. کودک باید هر وقت ستاره زرد دید، دکمه بزند و به بقیه شکلها واکنش نشان ندهد.
۲٫ تکالیف توجه انتخابی
Selective Attention Tasks
این تکالیف کمک میکنند کودک بتواند روی یک محرک مهم تمرکز کند و محرکهای مزاحم را نادیده بگیرد.
نمونهها:
- Stroop Task تکلیف استروپ
- Flanker Task تکلیف فلنکر (تکلیف محرکهای جانبی)
- Visual Search تکلیف جستوجوی دیداری
- پیدا کردن شکل خاص بین شکلهای مشابه
مناسب برای:
- حواسپرتی در کلاس
- مشکل در تمرکز روی معلم یا کتاب
- حساسیت زیاد به محرکهای محیطی
- ضعف در فیلتر کردن اطلاعات غیرضروری
مثال ساده:
چندین حیوان و شکل روی صفحه هستند و کودک باید فقط ستاره زرد را پیدا کند، نه حیوانات و شکل های دیگر.
تکالیفی که در کنار tDCS برای تقویت توجه و تمرکز به کار میروند
۳٫ تکالیف کنترل پاسخ و بازداری
Inhibitory Control Tasks
این دسته برای کودکانی مفید است که impulsive هستند؛ یعنی سریع و بدون فکر جواب میدهند.
نمونهها:
- Go/No-Go تکلیف برو/نرو
- Stop-Signal Task آزمون سیگنال توقف
- Stroop تکلیف استروپ
- بازیهای «برو/نرو»
مناسب برای:
- بیشفعالی
- جواب دادن عجولانه
- قطع کردن حرف دیگران
- شروع تکلیف بدون خواندن دستور
- خطاهای ناشی از عجله
مثال ساده:
اگر چراغ سبز شد، دکمه بزن. اگر چراغ قرمز شد، نباید کاری انجام دهد.
تکالیفی که در کنار tDCS برای تقویت توجه و تمرکز به کار میروند
۴٫ تکالیف حافظه کاری
Working Memory Tasks
حافظه کاری یعنی توانایی نگه داشتن و پردازش همزمان اطلاعات. این مهارت برای درس خواندن، حل مسئله و فهم دستورها مهم است.
نمونهها:
- N-back تکلیف اِنبَک (تکلیف یادآوری محرک قبلی)
- Digit Span تکلیف فراخنای ارقام (حافظه عددی کوتاهمدت)
- Spatial Span آزمون فراخنای فضایی (حافظه فضایی کوتاهمدت)
- یادآوری توالیها
- بهروزرسانی ذهنی اطلاعات
مناسب برای:
- فراموش کردن دستور معلم
- مشکل در حل مسئله چندمرحلهای
- ضعف در ریاضی
- جا انداختن مراحل تکلیف
- کاهش تمرکز در تکالیف طولانی
مثال ساده:
چند مربع به ترتیب روشن میشوند. کودک باید همان ترتیب را تکرار کند.
تکالیفی که در کنار tDCS برای تقویت توجه و تمرکز به کار میروند
۵٫ تکالیف برنامهریزی و حل مسئله
Planning & Executive Function Tasks
اینها برای عملکردهای اجرایی استفاده میشوند؛ یعنی توانایی برنامهریزی، کنترل ذهن، انعطاف و حل مسئله.
نمونهها:
- Tower of London تکلیف برج لندن
- Maze Task آزمون ماز
- Puzzle Task آزمون پازل
- Problem Solving Games بازیهای حل مسئله
- دستهبندی و مرتبسازی
مناسب برای:
- بینظمی در انجام تکالیف
- ناتوانی در شروع کار
- مشکل در برنامهریزی
- گیر کردن روی یک راهحل
- ضعف در حل مسئله
مثال ساده:
کودک باید یک مسیر ماز را پیدا کند یا با چند قطعه، شکل مشخصی بسازد
تکالیفی که در کنار tDCS برای تقویت توجه و تمرکز به کار میروند
۶٫ تکالیف آموزشی واقعی
Ecological / Academic Tasks
برای کودکان دبستانی، این دسته خیلی مهم است چون به زندگی واقعی نزدیکتر است.
نمونهها:
- مشق نوشتن
- خواندن متن کوتاه
- حل تمرین ریاضی
- دیکته
- رونویسی
- پیدا کردن غلطها در متن
- تمرین جدول ضرب
- دستهبندی کلمات یا اعداد
مناسب برای:
- انتقال اثر تمرین به درس واقعی
- مشکلات توجه در مدرسه
- افزایش تحمل کودک در انجام تکلیف
- بهبود کیفیت انجام کارهای آموزشی
مثال ساده:
کودک هنگام یا بعد از tDCS، یک تکلیف ۱۵ تا ۲۰ دقیقهای خواندن، نوشتن یا ریاضی انجام میدهد.
تکالیفی که در کنار tDCS برای تقویت توجه و تمرکز به کار میروند
نمونه ای از یک پروتکل تمرینی درمانی:
جلسه ۲۰ تا ۳۰ دقیقهای
-
شروع آرامسازی کوتاه
۲ دقیقه تنفس آرام یا آمادهسازی کودک
-
تکلیف توجه پایدار
۵ تا ۷ دقیقه CPT یا Go/No-Go
-
تکلیف توجه انتخابی
۵ تا ۷ دقیقه Flanker یا پیدا کردن شکل هدف
-
تکلیف حافظه کاری یا ماز
۵ تا ۷ دقیقه N-back ساده، ماز یا پازل
-
تکلیف درسی واقعی
۵ تا ۱۰ دقیقه خواندن، نوشتن یا ریاضی
مقالات مرتبط با تکالیفی که در کنار tDCS برای تقویت توجه و تمرکز به کار میروند
تکالیفی که در کنار tDCS برای تقویت توجه و تمرکز به کار میروند
tDCS چیست؟ کاردرمانی و گفتاردرمانی نیکان در کرج
تأثیر TDCS بر بهبود اختلالات یادگیری
